ЕастФруит томонидан 2004
йил 11-ноябрда нашр етилган. 716 ЕастФруит янги боғдорчилик технологияларини
Марказий Осиё мамлакатларидаги маҳаллий ҳақиқатларга мослаштириш муаммоларига
бир неча бор еътибор қаратди. Интенсив олма боғлари биринчи инвестиция объекти
бўлганлиги сабабли, уларда енг катта тажриба тўпланди ва умидсизликларнинг
аксарияти мева-сабзавот бизнесининг айнан шу соҳасида қайд етилди. Яқинда биз
жуда катта жавоб олган материални чиқардик, унда биз ушбу мамлакатда интенсив
боғларда ҳақиқий ўртача олма ҳосилини бог ъекилганидан кейин 4-йилда гектарига
7 тоннага етганини кўрсатдик, гарчи у аллақачон бўлиши керак еди камида беш
баравар юқори. Оддий хатоларни тавсифлаш ва уларни ушбу материалда таҳлил қилиш
учун минтақада катта тажрибага ега бўлган бир нечта халқаро експертлар билан
боғланишга қарор қилдик. Мутахассис амалиётчиларнинг ҳар бирининг батафсил
тавсифини сарҳисоб қилиб, биз қуйида келтирилган бир нечта асосий нарсаларга
еътибор қаратдик. Биз уларни аҳамиятининг пасайиши тартибида емас, балки
стратегикдан тортиб то ихтисослашганга қараб ажратдик. Бироқ, ушбу
муаммоларнинг ёки хатоларнинг ҳар бири жуда муҳим ва компаниянинг тўлиқ
банкротлигига олиб келиши мумкин. 1. Мулкдор ёки инвестор хўжалик фаолиятини
назорат қилмайди, балки мутахассислар ўрнига яқин ёки узоқ қариндошларига
топширади. Кўпинча егалар қариндоши ёки яқин дўсти ўз мавқеини суиистеъмол
қилиши мумкинлигига ишонишдан бош тортишади, лекин кўп ҳолларда бу ачинарли
ҳақиқат бўлиб чиқади - ахир боғда кўплаб операцияларни бажариш керак, буни
фақат мутахассис тушуниши мумкин . Кўпинча бундай суиистеъмоллар егаси учун
жуда ёқимсиз оқибатларга олиб келади ва бог ъва бизнесни сақлаб қолиш ҳар доим
ҳам мумкин емас. Шунинг учун биз олма бизнесига сармоя киритишни фақат доимий
равишда ўз жойида бўлишни ва барча жараёнларни шахсан ўзи назорат қилишни
режалаштирганларга беришни маслаҳат берамиз. Aкс ҳолда, ишламай қолиш еҳтимоли
жуда катта. 2. Гигантомания. Минтақадаги илгари боғдорчиликда умуман тажрибаси
бўлмаган кўпгина фермер хўжаликлари улкан олма плантацияларини екишади,
етиштириш технологиясининг барча елементларига риоя қилиш учун жисмоний ва
техник имкониятларга еътибор бермайдилар. Натижада, миқдор сифатни йўқ қилади.
Бундан ташқари, кўпчилик бир йил ичида 1 минг гектар олма боғини екиш деярли
мумкин емаслигини тушунмайди, лекин улар буни қилишга ҳаракат қилмоқдалар.
Шунинг учун биз сизга биринчи босқичда иқтисодий жиҳатдан мақсадга мувофиқ ва
нисбатан кичик плантацияларни режалаштиришни маслаҳат берамиз. Камроқ бу
кўпроқ. Бизнесни кенгайтириш биринчи тажрибани тўплаш ва мутахассислар гуруҳини
тайёрлаш орқали амалга оширилиши мумкин, бу ҳам молиявий нуқтаи назардан тўғри.
Шунингдек қаранг: Нима учун Ўзбекистонда олма етиштириш маҳаллий боғбонларга
зарар етказиши мумкин 3. Иқлим шароитида у учун мақбул бўлмаган боғни ётқизиш.
Бу Ўзбекистон, Қозоғистон, Тожикистон ва минтақанинг бошқа мамлакатларида кенг
тарқалган муаммо. Кўпинча, масалан, иқлими ранг беришга имкон бермайдиган
ҳудудларда қизил олма улкан плантацияларини кўриш керак. Шу сабабли, иқлим
умуман олма етиштириш учун мос ёки йўқлигини ва бу ерда қайси навлар енг яхши
натижани кўрсатиши мумкинлигини олдиндан аниқлаб олиш керак. Шу билан бирга,
кўчат материалларини етказиб берувчиларнинг маслаҳати, ҳатто сиз тўлашингиз
керак бўлса ҳам, мустақил халқаро експертлар томонидан икки марта текширилиши
керак. 4. Ходимларнинг етишмаслиги - қоида тариқасида инвесторларни тўхтата
олмайди. Бироқ, ҳатто технология елементларидан бирига риоя қилмаслик бутун
бизнесни бекор қилиши мумкин. Aгар фермада тажрибали агроном ва мутахассислар
гуруҳи бўлмаса, ҳатто қиммат ташқи маслаҳат ҳам барча муаммоларни ҳал қилмайди.
Шунинг учун биз боғдорчилик билан шуғулланадиган бизнесни режалаштиришда,
аввало, малакали кадрлар борлиги тўғрисида ғамхўрлик қилишни тавсия етамиз.
Aгар сизда бўлса, ўзингизнинг мутахассисларингизни тайёрлаш учун вақт ажратиш
жуда муҳимдир. Aхир технологиялар доимо ривожланиб бормоқда, шунинг учун ходимларнинг
инглиз тилини билиши ва дунёнинг етакчи мамлакатларининг етакчи олма
фермаларига доимий ташриф буюриши, шунингдек, турли халқаро тренинглар ва
малака ошириш курсларидан ўтиши жуда муҳимдир. Олма боғини қандай қилиб нотўғри
кесилганлиги бир-икки йил ҳосилни йўқотишига олиб келиши ва инвесторлар учун
катта йўқотишларга олиб келиши мумкинлиги ҳақида видеони томоша қилинг. 5.
Сифатли консалтинг етишмаслиги - бу енг муҳим нуқта. Кўпинча миллионлаб доллар
сармоя киритиб, бизнес егалари маслаҳатлашиб бир неча минг долларни тежашга
ҳаракат қилишади. Aммо, одатда, олма дарахти ўзларини қулай ҳис қилмайдиган
Марказий Осиёда, иқлим хусусиятларини ҳисобга олган ҳолда, Голландияда ёки
Полшада ишлайдиган ютуқларни кўр-кўрона нусхалаш мумкин емас.
Вазият ўз кадрларимизнинг
етишмаслиги, кўпинча сифациз кўчат материаллари, арзон ўсимликларни ҳимоя қилиш
воситалари, ускуналар ва ҳоказоларнинг етишмаслиги билан янада мураккаблашади.
Бундай шароитда барча маслаҳатчилар, агар улар ўзларининг обрўсини қадрласалар,
ҳатто кўп пул евазига ишлашга рози бўлмайдилар. Шунга кўра, бог ъбарпо етишдан
олдин, сиз консалтинг хизматлари бозорини яхшилаб ўрганишингиз ва ўзингизнинг
жамоангизни профессионал тарзда ўсиши ва ривожланишига имкон берадиган юқори
сифатли техник кўмак ҳақида ғамхўрлик қилишингиз керак. Aйтганча, худди шу
нарса бозор таҳлилига ҳам тегишли - сиз ундан тежамаслигингиз керак, чунки бу
сизга маҳсулотни юқори нархда сотишга имкон беради. Шуни ҳам англаш керакки,
кўчатлар ва технологиянинг бошқа елементларини сотувчиларнинг бепул
қўллаб-қувватлашини консалтинг деб ҳисоблаш мумкин емас, чунки ушбу компаниялар
инвестор етказиб бериладиган маҳсулот учун пул тўлаган пайтда фойда олишган.
6. Замонавий
технологияларга тақлид қилиш. Биз екиш материаллари, панжара, суғориш тизимлари,
техника, боғда ишлаш учун асбоб-ускуналар, олма сақлаш ва қайта ишлаш ҳақида.
Паст навли кўчат материалларини, арзон сифатли суғориш тизимларини, паст
сифатли таянчларни ва бошқаларни сотиб олиш. ҳалокатли бизнес оқибатларига олиб
келади. Биз бир лаҳзада бутунлай вайрон бўлган боғни кўрдик, чунки инвестор
боғни ўзи қўллаб-қувватлаш учун аниқ постлар ясашга қарор қилди. Шунинг учун,
агар сиз интенсив бог ъқуришга қарор қилсангиз, унда сиз номаълум етказиб
берувчилардан шубҳали технология елементларини сотиб олмайсиз. Худди шундай,
ўсимликларни ҳимоя қилиш воситаларини тежаш ҳам ҳосилни ёки унинг сифатини
тўлиқ йўқотишига олиб келиши мумкин. Сифациз олма сифати ўртача олма нархидан
ўртача 10-20 баравар арзонроқ.
Шунингдек, ишлаб чиқариш ва
савдо соҳасидаги глобал ва минтақавий тенденцияларни ҳисобга олган ҳолда
2021/22 йилги мавсумда олма нархларининг мумкин бўлган ўзгариши прогнозлари
тўғрисидаги видеони кўринг.
7. Ихтиёрий - минтақанинг
офати. Ишнинг белгиланган муддатлари ва ҳажмига риоя қилмаслик, тушунчаларни
алмаштириш ва керакли дори-дармонларни турли хил генериклар билан алмаштиришга
тез-тез уринишлар технологик жиҳатларда тартибсизликни келтириб чиқаради,
ишнинг аниқ режаси ва тузилишини бузади. Табиийки, бундай ҳолатларда улар боғни
ҳали ҳам қиммат експлуатация қилишнинг 4-йилида 35-40 тонна ўрнига 7 тонна
олишади.
8. Замонавий омборхонасиз
катта олма боғи. Кўпгина инвесторлар оддийгина 20-30-40-100 гектар майдонда
олма "ғилдиракларидан" олиб ташлаш ва сотиш мумкин емаслигини
тушунмайдилар. Бундан ташқари, кўпчилик англамайдики, ҳар гектар боғда олма
сақлаш ва уни қайта ишлашга сармоялар кўчатлар, суғориш, қўллаб-қувватлаш, тўр
ва ҳаттоки жиҳозларга сарфланган маблағлардан сезиларли даражада ошиб кетиши
мумкин! "Сақлаш алоҳида бизнес емас, балки мева-сабзавот етиштириш
бизнесининг ажралмас қисмидир" - ФAО инвестиция департаменти иқтисодчиси
Aндрей Ярмакнинг ушбу таклифи кўп йиллар давомида юзлаб минтақавий тадбирларда
такрорланиб келинмоқда. Кўплаб омбор ускуналарини етказиб берувчилар айтганидек,
меваларни сақлаш қўшимча даромад олишнинг бир усули емаслигини ҳам
унутмаслигингиз керак. Бу олма навларини ўстирадиган ҳар қандай тижорат
боғдорчилиги учун зарурдир. Тўғри, бог ъбарпо етиш билан бир қаторда
омборхонани қуриш бунга лойиқ емас, чунки бунга еҳтиёж фақат икки йилдан кейин
пайдо бўлади.
9. Ўзингизнинг дизайни
бўйича меваларни сақлаш ҳам жуда кенг тарқалган. Кўринишидан инвесторлар буни
пулни тежаш мақсадида қилишяпти, аммо бу жуда ачинарли кўринади. Aгар тайёр ва
узоқ муддатли ва муваффақиятли ишлайдиган ечимлар мавжуд бўлса, сиз ўнлаб ва юз
минглаб бошқа инвесторлар томонидан аниқ ўйлаб топилган ва синаб кўрилган
нарсаларни ихтиро қилмаслигингиз керак.
10. Боғдорчилик корхоналари
томонидан сифациз олмаларни ўзлари қайта ишлашга сармоялар, бу аксарият
ҳолларда бу пулни тўлиқ йўқотишига олиб келади. Бундай корхоналар одатда
ишламай қолади. Бундай инвестиция ишлаётган алоҳида ҳолатларда, қайта ишлаш
боғдорчилик билан минимал боғлиқ бўлган мутлақо алоҳида бизнесга айланади.
Масалан, кўпинча боғбонлар тўғридан-тўғри сиқилган шарбатлар ишлаб чиқаришга
маблаг ъсарфлайдилар, аммо улар шунчаки тоза олма шарбатини сотадилар, яъни.
ассортиментнинг битта позицияси жуда қийин. Натижада, қайта ишлаш учун 20
тагача мева ва сабзавот турларини сотиб олиш, кўплаб рецептлар ишлаб чиқиш,
маркетинг ва тарқатишга маблаг ъажратиш, ҳаттоки ўз хом ашё нархини тўғри
баҳолаш зарур. Aхир, хомашё қанча арзон бўлса, ширкатдан фойда шунча кўп
бўлади. Шунинг учун биз сизга боғда умуман чиқиндилар бўлмаслиги учун мумкин
бўлган ҳамма нарсани қилишни маслаҳат берамиз, яъни. қайта ишлаш учун олма. Енг
яхши фермер хўжаликларида сотилмайдиган олмаларнинг улуши 5 фоиздан ошмайди,
шунинг учун уни оддийгина йўқ қилиш фойдалироқ ва уни кўпайтиришга юз минглаб
доллар сарфлагандан кўра уни профессионал процессорларга сотган маъқул.
чиқиндиларнинг нархи.
Шуни таъкидлаш керакки,
немислар айтганидек, "ҳар доим бошлаш қийин". Шунинг учун, албатта,
хатолар муқаррар. Ушбу муаммолар одатда вақт ўтиши билан йўқ бўлиб кетади,
шунинг учун уларни қилганлар умидсизликка тушмасликлари керак. Дарҳақиқат,
белгиланган мақсад шароитида ва технологияларга риоя қилган ҳолда ҳар қандай
фермер хўжалиги муваффақиятга маҳкум.
Aммо агар сиз фақат ўзингизнинг хатоларингиздан сабоқ олсангиз, унда муваффақиятга еришиш жуда узоқ вақт талаб қилиши мумкин.
Сарлавха :
Ижтимоий–сиёсий
25 01 2021 / 13:08