Ўзбекистонда 2026 йил бошидан кўзда
тутилган солиқ имтиёзларининг бир қисми, бизнес аллақачон улардан
фойдаланаётганига қарамай, ҳали Солиқ кодексига киритилмаган. Депутатлар
тузатишлар нима учун кечикаётганини сўради. ИМВ буни жараёнлар узоқ давом этиши
ва ўзгаришлар кўплиги билан изоҳлади.
Ўзбекистонда
тадбиркорлар учун президент қарорлари билан белгиланган солиқ имтиёзларидан
улар Солиқ кодексига киритилгунига қадар ҳам фойдаланишга рухсат бериш таклиф
қилинмоқда. Депутатлар 2026 йил бошидан амал қилиши керак бўлган имтиёзларнинг
бир қисми, тадбиркорлар улардан аллақачон фойдаланаётганига қарамай, ҳалигача
кодексга киритилмаганига эътибор қаратди.
Бу борадаги саволлар 27 октябрь
куни Олий Мажлис Қонунчилик палатасининг мажлисида тадбиркорликни янада
қўллаб-қувватлашга қаратилган қонун лойиҳасини кўриб чиқиш чоғида янгради.
Ҳужжатни иқтисодиёт ва молия вазири ўринбосари Аҳадбек Ҳайдаров тақдим
этди.
Қонун лойиҳасида бир қатор тармоқлар
учун солиқ имтиёзларини узайтириш ва жорий этиш, шунингдек, солиқ
маъмуриятчилигига ўзгартиришлар киритиш назарда тутилган. Тузатишларни,
хусусан, Солиқ кодексининг 75- ва 483-моддаларига киритиш таклиф
этилмоқда.
«Миллий тикланиш» демократик
партияси фракцияси депутати Зафар Худойбердиев қонунчиликка ўзгартиришлар ўз
вақтида киритилмаётганига эътибор қаратди.
«Солиқ
кодексининг 483-моддасига ҳозир киритиш таклиф этилаётган имтиёзларнинг
аксарияти 2026 йил 1 январдан амал қилиши керак эди. Ҳозир эса октябрь ойи,
қонун қабул қилингунига қадар яна қанчадир вақт ўтиши мумкин», — дея
таъкидлади у.
Депутатнинг сўзларига кўра, амалдаги
тартиб бўйича, солиқ тўловчилар президент қарорлари билан белгиланган
имтиёзлардан тегишли қоидалар Солиқ кодексига киритилгандан сўнг фойдаланишлари
керак. Бироқ улар амалда аллақачон қўлланмоқда.
«Кеча бу ҳақда сўраганимизда, ушбу
имтиёзлардан аллақачон фойдаланилаётганини айтишди. Лекин амалдаги тартибга
кўра, улардан Солиқ кодексига ўзгартиришлар киритилгандан кейингина фойдаланиш
мумкин», — деди Худойбердиев.
«Бу Солиқ
кодексининг нуфузини туширмайдими?»
Депутат «Солиқ имтиёзлари» деб
номланган 75-моддага таклиф этилаётган қўшимчага эътибор қаратди.
Лойиҳага кўра, агар президент
қарорлари билан иқтисодиётнинг айрим тармоқларини ривожлантиришга қаратилган
солиқ имтиёзлари белгиланса, солиқ тўловчиларга улардан фойдаланишга рухсат
берилади. Бунда тегишли қоидалар имтиёзларнинг амал қилиш муддати давомида
Солиқ кодексига киритилиши керак.
Шу тариқа, кодексга
ўзгартиришлар киритиш жараёни якунлангунга қадар бундай имтиёзларни қўллаш
имкониятини қонун билан мустаҳкамлаш таклиф этилмоқда.
Зафар Худойбердиев бундай
механизмнинг мақсадга мувофиқлигига шубҳа билдирди.
«Ушбу
норманинг киритилиши Солиқ кодексининг нуфузини туширмайдими? Бу президент
қарорлари билан белгиланган имтиёзларни кодексга киритиш янада чўзилиб кетишига
олиб келмайдими?» — деб сўради депутат.
Иқтисодиёт ва молия вазири
ўринбосари Аҳадбек Ҳайдаров саволнинг ўринли эканини тан олди, бироқ «Биз
тезкор ўзгаришлар даврида яшаяпмиз», деди.
Унинг сўзларига кўра, президентнинг
бизнес вакиллари билан учрашувлари, жумладан, ҳудудларга ташрифлари чоғида зудлик
билан ҳал қилиниши керак бўлган кўплаб масалалар кўтарилади.
«Тадбиркорларнинг
муаммоларини тезкорлик билан ҳал этиш учун президент фармон ва қарорларида
тегишли имтиёзлар бериш бўйича топшириқлар берилади. Шундан сўнг биз уларни
Солиқ кодексига ўзгартиришлар кўринишида расмийлаштирамиз. Лекин амалиётда
белгиланган тартиб-таомиллардан ўтиш учун маълум вақт талаб этилади.
Шу сабабли тадбиркорларда эътирозлар пайдо бўляпти», — дея тушунтирди
вазир ўринбосари.
Унинг фикрича, таклиф этилаётган
ўзгартириш имтиёз бериш тўғрисида қарор қабул қилиш ва уни қонунчиликда
мустаҳкамлаш ўртасидаги вақт тафовутини бартараф этиш имконини беради.
«Биз бу ерда Солиқ кодексининг
нуфузига путур етказадиган ҳеч нарсани кўрмаяпмиз. Биз биринчи навбатда
тадбиркорлар манфаатларидан келиб чиқамиз», — деди Ҳайдаров.
Шунингдек, у нима учун
бу сафар тузатишлар парламент кўриб чиқиши учун кечикиб киритилганини
тушунтирди.
«Бу сафар
ўзгаришлар жуда кўп бўлди. Уларни муҳокама қилиш жараёни бироз чўзилиб кетди,
шунинг учун қонун лойиҳаси бироз кечикди. Аслида қонунчиликка ўзгартиришларни
имкон қадар тезроқ киритишга ҳаракат қиляпмиз», — деди вазир ўринбосари.
Депутатлар индивидуал имтиёзлар
тақиқланиши билан боғлиқ эҳтимолий зиддиятга эътибор қаратдилар.
Муҳокама чоғида «Адолат» социал-демократик
партияси фракцияси аъзоси, депутат Зуҳриддин Мавлонов янги солиқ
преференцияларининг кодексдаги амалдаги қоидаларга мувофиқлиги билан боғлиқ яна
бир масалани кўтарди.
У Солиқ кодексининг 75-моддаси
тўртинчи қисмида индивидуал хусусиятга эга солиқ имтиёзларини бериш
тўғридан-тўғри тақиқланганини эслатиб ўтди.
Шу билан бирга, депутатнинг
сўзларига кўра, 483-моддага ўзгартиришлар киритиш лойиҳасида аниқ номи
келтирилган ташкилотлар, жумладан, Чиқинди полигонларини бошқариш дирекцияси
ҳамда чарм-пойабзал саноат зоналари дирекциялари учун алоҳида имтиёзлар назарда
тутилган.
«483-модданинг
янги таҳрири амалдаги 75-моддага зид бўлиб қолмайдими? Битта Солиқ кодексининг
ўзида бир-бирига зид нормаларни яратиб қўймаяпмизми?» — деб сўради
Мавлонов.
Аҳадбек Ҳайдаров бунга жавобан
саноат зоналари дирекцияларига берилаётган солиқ енгилликлари уларнинг фаолият
хусусиятлари билан боғлиқлигини айтди.
Унинг сўзларига кўра,
ер участкалари ва объектлар тадбиркорларга топширилгунга қадар
уларнинг ўзи ишлаб чиқариш фаолияти билан шуғулланмайдиган бошқарув
ташкилотлари ихтиёрида бўлади. Шу боис корхоналар иш бошлагунига
қадар мол-мулк ва ер солиқларини тўлаш масаласи юзага келади.
Вазир ўринбосари эркин иқтисодий
зоналар дирекцияларига нисбатан ҳам худди шундай ёндашув аллақачон
қўлланаётганини таъкидлади.
«Бу алоҳида
индивидуал имтиёз эмас. Бундай тартиб барча эркин иқтисодий зоналар
дирекциялари учун белгиланган», — деди Ҳайдаров.
Муҳокама якунлари бўйича Қонунчилик
палатаси қонун лойиҳасини биринчи ўқишда маъқуллади. Раислик қилувчи депутатлар
томонидан кўтарилган масалалар ҳужжатни иккинчи ўқишга тайёрлаш жараёнида
қўшимча равишда кўриб чиқилиши мумкинлигини таъкидлади.
Амалдаги
қонунчилик нималарни назарда тутади?
Солиқ
кодексининг 75-моддасига кўра, умумий қоида бўйича солиқ
имтиёзлари кодекснинг ўзида тақдим этилади, унда назарда тутилган истиснолар
бундан мустасно. Шу билан бирга, улар индивидуал хусусиятга эга бўлиши
мумкин эмас.
Хусусан, амалдаги қонунчилик
президент қарорлари билан алоҳида имтиёзлар беришга аллақачон рухсат беради.
Бироқ бундай механизм чекланган: у муайян солиқлар ставкаларини кўпи билан
50 фоизга ва уч йилгача бўлган муддатга пасайтиришга йўл қўяди. ҚҚС,
фойда солиғи ва бошқа бир қатор солиқлар учун махсус чекловлар ёки алоҳида
қоидалар кўзда тутилган.
Ушбу қоидаларга 2025 йил 25
декабрдаги 2026 йил учун солиқ ва бюджет сиёсати тўғрисидаги қонун билан
аниқлик киритилган бўлиб, у 1 январдан кучга кирди.
Муҳокама қилинаётган ташаббус Солиқ кодексига
тегишли нормалар киритилгунга қадар президент қарорлари билан белгиланган
тармоқ солиқ имтиёзларини қўллаш имконини берувчи қўшимча механизмни назарда
тутади.
Бироқ мажлисдаги чиқишлардан
кодексга тегишли тузатишлар киритилмасдан ҳозирда айнан қанча имтиёз
қўлланаётгани, улардан қанча солиқ тўловчи фойдалангани ҳамда бюджетга тушмай
қолган даромадларнинг қанча ҳажми улар билан боғлиқлиги аниқ эмас.
Жорий йилнинг май ойи бошида Солиқ
қўмитаси департаменти директори Азиз Умирзоқов президент ҳузуридаги йиғилиш
якунлари бўйича қонуности ҳужжатларида назарда тутилган солиқ имтиёзлари Солиқ
кодексига киритилиши ҳақида маълум қилганди. Тегишли ўзгартиришлар
қабул қилингунга қадар Ўзбекистон тадбиркорларига ушбу имтиёзлардан
фойдаланишга рухсат берилади.
Сарлавха :
Ўзбекистон Республикаси Президенти фармон ва қарорлари
29 10 2026 / 12:00